بوتولیسم: علل، علائم، تشخیص و درمان

بوتولیسم

بوتولیسم چیست؟

بوتولیسم (یا مسمومیت با بوتولیسم) یک بیماری نادر اما بسیار جدی است که در نتیجه سم تولید شده توسط نوعی باکتری به نام کلوستریدیوم بوتولینوم ایجاد می شود. این بیماری از طریق غذا، تماس با خاک آلوده یا از طریق زخم باز منتقل می شود. بدون درمان به موقع، این بیماری می تواند منجر به فلج، مشکلات تنفسی و مرگ شود.

سه نوع اصلی این بیماری عبارتند از:

  • بوتولیسم ناشی از غذا
  • بوتولیسم زخم
  • بوتولیسم نوزادان

همانطور که گفته شد، مسمومیت با بوتولیسم به دلیل سمی است که توسط نوعی باکتری به نام کلوستریدیوم بوتولینوم تولید می شود. این باکتری‌ها فقط در شرایطی رشد می کنند که اکسیژن وجود نداشته باشد. برخی از منابع غذایی خاص مانند غذاهای کنسرو شده در خانه، زمینه پرورش قدرتمند این باکتری را فراهم می‌کنند.

بر اساس اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا، هر سال حدود 145 مورد از این نوع مسمومیت در ایالات متحده گزارش می‌شود. حدود 3 تا 5 درصد از مبتلایان به مسمومیت بوتولیسم می میرند.

علائم

علائم این بیماری می تواند از شش ساعت تا 10 روز پس از عفونت اولیه ظاهر شود. به طور متوسط، علائم بوتولیسم نوزادان و ناشی از مواد غذایی بین 12 تا 36 ساعت پس از خوردن غذای آلوده ظاهر می‌شود.

علائم اولیه بوتولیسم نوزادان عبارتند از:

  • خستگی
  • یبوست
  • مشکل تغذیه
  • تحریک پذیری
  • آبریزش دهان
  • افتادگی پلک ها
  • گریه ضعیف
  • از دست دادن کنترل سر و حرکات بی رمق به دلیل ضعف عضلانی
  • فلج

علائم بوتولیسم ناشی از غذا یا زخم عبارتند از:

  • تاری دید
  • مشکل در بلع یا صحبت کردن
  • ضعف در دو طرف صورت
  • افتادگی پلک ها
  • مشکل تنفس
  • حالت تهوع، استفراغ و گرفتگی شکم (فقط در بوتولیسم ناشی از غذا)
  • فلج

علت بیماری بوتولیسم چیست؟ چه کسی در معرض خطر است؟

علت بیماری بوتولیسم

یک منبع معتبر گزارش می دهد که 65 درصد موارد این بیماری در نوزادان یا کودکان زیر 1 سال اتفاق می‌افتد. بوتولیسم نوزاد به طور معمول نتیجه قرار گرفتن در معرض خاک آلوده یا خوردن غذاهایی است که حاوی اسپورهای بوتولیسم هستند. شربت عسل و ذرت دو نمونه از غذاهایی هستند که می‌توانند آلوده شوند. این اسپورها می توانند در داخل دستگاه روده نوزادان رشد کرده و سم‌ را آزاد کنند. کودکان بزرگتر و بزرگسالان دارای سیستم دفاع طبیعی هستند که از رشد باکتری جلوگیری می‌کند.

بر اساس مطالعات انجام گرفته، حدود 15 درصد از موارد بوتولیسم، ناشی از غذا است که می توانند غذاهای کنسرو شده در منزل یا محصولات کنسروی تجاری باشند که پردازش مناسبی نداشته اند. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سم این بیماری در موارد زیر یافت شده است:

  • ترشی سبزیجاتی که اسید کمی دارند؛ مانند چغندر، اسفناج، قارچ و لوبیا سبز
  • ماهی تن کنسرو شده
  • ماهی تخمیر شده، دودی و نمکی
  • محصولات گوشتی مانند ژامبون و سوسیس


زخم بوتولیسم 20 درصد از کل موارد بوتولیسم را تشکیل می دهد و بر اساس گزارش منابع معتبر، اسپورهای بوتولیسم به زخم باز وارد می‌شوند. میزان وقوع این نوع در سال‌های اخیر به دلیل مصرف مواد مخدر افزایش یافته است، زیرا اسپورها معمولاً در هروئین و کوکائین وجود دارند.

این بیماری از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود. فرد باید اسپورها یا سم را از طریق غذا مصرف کند یا سم باید وارد زخم شود تا علائم مسمومیت ایجاد شود.

نحوه تشخیص

اگر مشکوک هستید که خود یا شخصی که می شناسید بوتولیسم دارد، سریعاً به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و درمان به موقع برای بهبود این بیماری بسیار مهم است.

برای تشخیص، پزشک با توجه به علائم و نشانه‌های مسمومیت معاینه بدنی انجام می‌دهد. پزشک درباره غذاهایی سؤال می‌کند که شما و اطرافیانتان در چند روز گذشته به عنوان منابع احتمالی سم خورده اید. پزشک در مورد هر گونه زخم نیز سوال خواهد کرد.
در نوزادان، پزشک علائم جسمی را نیز بررسی می کند و از غذاهایی که کودک می خورد مانند عسل یا شربت ذرت سؤال می کند.
پزشک همچنین ممکن است از خون یا مدفوع نمونه برداری کند تا وجود سموم را تجزیه و تحلیل کند. با این حال، نتایج این آزمایشات ممکن است روزها طول بکشد، بنابراین بیشتر پزشکان برای تشخیص، به مشاهده بالینی علائم متکی هستند.

برخی از علائم این بیماری می تواند مشابه علائم بیماری‌های دیگر باشد. پزشک احتمالاً آزمایشات دیگری را برای رد سایر علل تجویز کند. این آزمایشات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • الکترومیوگرافی (EMG) برای ارزیابی پاسخ عضلانی
  • اسکن تصویربرداری برای تشخیص هرگونه آسیب داخلی به سر یا مغز
  • آزمایش مایع نخاعی برای تعیین اینکه آیا عفونت یا آسیب به مغز یا نخاع باعث ایجاد علائم شده است

درمان

برای بوتولیسم ناشی از مواد غذایی و زخم، پزشک در اولین فرصت پس از تشخیص آنتی توکسین تجویز می کند. در نوزادان، درمانی معروف به گلوبولین ایمنی بوتولیسم مانع از فعالیت نوروتوکسین‌ها در خون می شود.

موارد شدید این بیماری ممکن است نیاز به استفاده از دستگاه تنفس داشته باشد. بهبودی ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد. درمان و توانبخشی طولانی مدت نیز ممکن است در موارد شدید ضروری باشد. یک واکسن برای این بیماری وجود دارد، اما استفاده از آن رایج نیست، به سبب اینکه اثربخشی آن به طور کامل آزمایش نشده است و عوارض جانبی نیز دارد.

پیشگیری

در بیشتر موارد، جلوگیری از بوتولیسم آسان است. با اقدامات پیشگیرانه زیر می‌توانید خطر ابتلا به آن را کاهش دهید:

  • هنگام تهیه کنسرو غذا در خانه، تکنیک های مناسب را دنبال کنید و اطمینان حاصل کنید که به گرمای کافی رسیده‌اید.
  • در مورد استفاده از ماهی تخمیر شده یا سایر حیوانات آبزی محتاط باشید.
  • از خوردن کنسروهایی با درب قوطی برآمده یا باز شده خودداری کنید.
  • روغن‌هایی را که با سیر یا گیاهان دَم می شوند در یخچال قرار دهید.
  • سیب زمینی های پخته و پیچیده شده با ورق آلومینیوم می توانند محیطی بدون اکسیژن ایجاد کنند که در آن بوتولیسم رشد کند. آنها را داغ نگه دارید یا بلافاصله در یخچال قرار دهید.
  • جوشاندن غذاها به مدت 10 دقیقه سم را از بین می‌برد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *